Dlaczego występuje osteochondroza i jak ją leczyć?

Osteochondroza to choroba, w której diagnozuje się zmiany zwyrodnieniowo-dystroficzne w tkankach chrzęstnych kręgosłupa, którym towarzyszą również zaburzenia w budowie i funkcjonalności krążków międzykręgowych. W zależności od lokalizacji uszkodzonej tkanki wyróżnia się osteochondrozę odcinka szyjnego, piersiowego i lędźwiowego.

Według statystyk medycznych objawy osteochondrozy obserwuje się u 50-90% populacji. Średni wiek wystąpienia osteochondrozy wynosi 30-35 lat. W niesprzyjających warunkach objawy osteochondrozy mogą pojawić się wcześniej, szczególnie przy długotrwałym nierównomiernym obciążeniu pleców, nóg i konsekwencjach urazów.

Co to jest osteochondroza?

Osteochondroza to choroba kręgosłupa, w przebiegu której dochodzi do zmian zwyrodnieniowych i dystroficznych krążków międzykręgowych. Wraz z rozwojem osteochondrozy zmiany zwyrodnieniowo-dystroficzne rozprzestrzeniają się na tkanki kręgów.

Głównym objawem wskazującym na rozwój choroby osteochondrozy jest ból szyi, pleców i okolicy lędźwiowej; w miarę postępu ból „promieniuje” do ramion, klatki piersiowej, barków i górnej części ud. Wraz z ujemną dynamiką osteochondrozy rozpoczyna się zanik tkanki mięśniowej, zaburzenia czucia i dysfunkcja narządów wewnętrznych, spowodowane ich uciskiem i przemieszczeniem. W przypadku braku szybkiego leczenia osteochondroza rozwija się w stan nieuleczalny.

Przyczyny osteochondrozy

Głównym czynnikiem rozwoju osteochondrozy jest nierównomierne obciążenie kręgosłupa. Częstą przyczyną nieprawidłowego rozłożenia obciążenia jest nawyk noszenia torby na jednym ramieniu lub w jednej ręce, nieprawidłowa pozycja siedząca, spanie na zbyt miękkim materacu, wysokiej poduszce oraz noszenie anatomicznie nieprawidłowego rodzaju obuwia.

Dodatkowymi czynnikami ryzyka są brak aktywności fizycznej, siedzący tryb życia, nadwaga, urazy pleców, kończyn dolnych, płaskostopie i inne zaburzenia narządu ruchu, a także związane z wiekiem procesy zwyrodnieniowe na skutek związanych z wiekiem zmian w ukrwieniu kręgosłupa.

Następujące czynniki mogą również odgrywać rolę w etiologii osteochondrozy:

• fizyczne przeciążenie organizmu;
• wyczerpanie neuro-emocjonalne;
• zaburzenia metaboliczne, zatrucia, choroby przewodu żołądkowo-jelitowego uniemożliwiające pełne wchłanianie składników odżywczych;
• ryzyko zawodowe, w szczególności praca na platformach wibracyjnych;
• predyspozycje genetyczne;
• zła postawa w okresie aktywnego wzrostu, skolioza;
• noszenie niewygodnych butów (obcisłych, na obcasach);
• długotrwałe i/lub regularne odwodnienie;
• zła dieta, hipowitaminoza;
• palenie;
• ciąża, szczególnie ciąża mnoga, w połączeniu z nierozwiniętym aparatem mięśniowo-więzadłowym (z powodu przesunięcia środka ciężkości ciała).

Etapy rozwoju osteochondrozy

Osteochondroza w dynamice choroby przechodzi przez cztery etapy:

• Osteochondroza stopnia 1 (stopień) charakteryzuje się początkowym etapem patologii w jądrze miażdżystym krążka międzykręgowego. Z powodu nadmiernego obciążenia rozpoczyna się proces odwodnienia (odwodnienia) jądra, co prowadzi do zmniejszenia wysokości krążka i pojawienia się pęknięć w pierścieniu włóknistym. Objawy na tym etapie z reguły są nieobecne; podczas długotrwałego przebywania w niewygodnej pozycji statycznej lub podczas aktywnego ruchu może wystąpić niewielki dyskomfort;
• na etapie 2 zmniejszenie wysokości dysków prowadzi do zmniejszenia odległości między kręgami i zwiotczenia mięśni kręgosłupa i więzadeł. Powoduje to zwiększoną ruchomość kręgów z uszkodzonymi krążkami, co jest niebezpieczne ze względu na ich przemieszczenie lub poślizg. W drugim etapie choroby pojawia się dyskomfort i ból, szczególnie przy niektórych rodzajach obciążenia, ruchach i pozycjach;
• Osteochondroza stopnia 3 (stopnia) charakteryzuje się powstawaniem wypadania i wypukłości krążków międzykręgowych, czemu mogą towarzyszyć podwichnięcia i/lub rozwój artrozy stawów międzykręgowych. Przy niektórych rodzajach ruchu pacjenci odczuwają sztywność, brak mobilności, a także może wystąpić uczucie mrowienia i drętwienia kończyn. Na tym etapie osteochondrozy ból jest wyraźnie odczuwalny w plecach, szyi, okolicy lędźwiowo-krzyżowej lub okolicy kości ogonowej, w zależności od umiejscowienia dotkniętych krążków;
• w 4. etapie osteochondrozy organizm próbuje skorygować skutki nadmiernej ruchomości kręgów i przystosować się do upośledzonej funkcjonalności kręgosłupa. Osteofity, nowe formacje kostne, poprawiają unieruchomienie kręgów, tworzą się w punktach styku kręgów. Jednak w niektórych przypadkach osteofity mogą powodować ucisk nerwów i uszkodzenie kręgów. Włóknista ankyloza rozpoczyna się w krążkach międzykręgowych i stawach. W przypadku braku mikrourazów i zaciśniętych korzeni nerwowych objawy choroby ustępują.

Objawy osteochondrozy

Głównymi objawami osteochondrozy jest uczucie dyskomfortu i/lub bólu szyi i pleców. Nasilenie odczuć i obecność dodatkowych objawów zależą od stadium choroby. Podczas badania pacjenta i zbierania wywiadu specjalista przeprowadza wstępną diagnozę, sugerując obecność osteochondrozy na podstawie wizualnie wykrywalnej krzywizny kręgosłupa obserwowanej w płaszczyźnie poprzecznej lub podłużnej kręgosłupa. Patologie krążków międzykręgowych odcinka szyjnego i lędźwiowego kręgosłupa występują znacznie częściej niż zmiany zwyrodnieniowe i dystroficzne w mostku.

Objawy osteochondrozy odczuwane przez pacjenta obejmują okresowe lub trwałe uczucie zmęczenia pleców, łagodny lub silny ból, w zależności od stopnia zaawansowania choroby. Ból może być zlokalizowany w szyi, plecach, klatce piersiowej, obręczy barkowej, utrudniając i krępując ruchy kończyn górnych.

Obraz kliniczny osteochondrozy w dużej mierze zależy od lokalizacji patologii, stopnia rozwoju procesu i indywidualnych cech pacjentów. Patologia krążków międzykręgowych, przemieszczenia, wypukłości, przepukliny i rozwój osteofitów prowadzą do różnych konsekwencji. Do najczęstszych należą: zaburzenia prawidłowego krążenia krwi w tkankach, ucisk zakończeń nerwowych, dysfunkcja kanału kręgowego, obrzęki, zwłóknienia tkanek i struktur. Takim konsekwencjom może towarzyszyć wiele różnych objawów, co prowadzi do błędnej diagnozy chorób.

Do najczęstszych i charakterystycznych objawów osteochondrozy należą:

• ból pleców, szyi, dolnej części pleców, obręczy barkowej, okolicy żeber;
• dyskomfort, sztywność ruchów ciała występująca w niektórych pozycjach ciała, zginanie, skręcanie, wzmożone napięcie mięśni;
• uczucie drętwienia kończyn górnych i dolnych;
• dyskomfort mięśni i stawów, skurcze mięśni;
• bóle głowy, zawroty głowy, zwiększone zmęczenie;
• ból w okolicy serca;
• upośledzona wrażliwość dłoni;
• hipotonia mięśni.

Objawy osteochondrozy różnią się w zależności od lokalizacji patologii:

• przy osteochondrozie kręgosłupa szyjnego dominuje ból szyi, ramion i obręczy barkowej, promieniujący do okolicy łopatki i barku; odnotowuje się bóle głowy, zawroty głowy, migające „plamy” lub plamki przed oczami i szum w uszach;
• jeśli dotyczy to odcinka piersiowego kręgosłupa, ból jest zlokalizowany w klatce piersiowej, sercu, wewnętrznej powierzchni barku, okolicy pod pachami, obserwuje się również dyskomfort w oddychaniu, możliwa jest duszność;
• Osteochondroza kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego objawia się bólem w dolnej części pleców promieniującym do nóg, górnej części ud lub narządów miednicy, któremu często towarzyszą zaburzenia seksualne.

Powierzchowne objawy - zmęczenie pleców, ból - mogą wskazywać nie tylko na obecność osteochondrozy, ale także na dodatek innych chorób lub rozwój innych procesów patologicznych i zaburzeń niezwiązanych ze zwyrodnieniem krążków międzykręgowych. Rozpoznanie „osteochondrozy” może postawić wyłącznie specjalista, a samoleczenie takich objawów jest niedopuszczalne.

Klasyfikacja osteochondrozy

Rodzaje osteochondrozy rozróżnia się według kilku zasad. W zależności od lokalizacji patologii wyróżnia się osteochondrozę odcinka szyjnego, klatki piersiowej, lędźwiowego, krzyżowego lub mieszanego, połączonego typu choroby. Według objawów klinicznych osteochondroza różnych lokalizacji dzieli się na podtypy w zależności od zidentyfikowanych objawów i obrazu klinicznego jako całości.

Osteochondroza kręgosłupa szyjnego:

• w zależności od rodzaju zespołu odruchowego identyfikuje się ból szyjki macicy, ból szyjno-czaszkowy, ból szyjno-ramienny z różnymi objawami (wegetatywno-naczyniowy, neurodystroficzny, mięśniowo-tonalny);
• w przypadku pozytywnego wyniku badania w kierunku zespołu korzeniowego rozpoznaje się dyskogenne uszkodzenie korzeni kręgosłupa szyjnego.

W przypadku patologii poziomu klatki piersiowej istnieją:

• w przypadku zespołów odruchowych - ból klatki piersiowej z objawami wegetatywnymi, neurodystroficznymi lub mięśniowymi;
• przez korzeniowo – dyskogenne uszkodzenie korzeni odcinka piersiowego.

W przypadku osteochondrozy na poziomie lędźwiowo-krzyżowym diagnozuje się:

• w zależności od rodzaju zespołu odruchowego - lumbago (lumbago), lumbodynia, lumboischialgia z objawami wegetatywno-naczyniowymi, neurodystroficznymi lub mięśniowymi;
• zespół korzeniowy wskazuje na dyskogenne uszkodzenie korzeni okolicy lędźwiowo-krzyżowej;
• zespół korzeniowo-naczyniowy wskazuje na niedokrwienie korzeniowe.

Rozpoznanie osteochondrozy

Aby postawić diagnozę, stosuje się instrumentalne metody badania:

• Badanie rentgenowskie kręgosłupa;
• mielografia;
• neurologiczne badanie wrażliwości, odruchów.

Dodatkowe metody zalecane w celu rozróżnienia i wyjaśnienia diagnozy i stadium patologii obejmują:

• tomografia komputerowa kręgosłupa (CT);
• jądrowy rezonans magnetyczny (NMR);
• rezonans magnetyczny (MRI).

Kierunki leczenia osteochondrozy

Leczenie opiera się na podejściu zintegrowanym i w zależności od etapu trwa od 1 do 3 miesięcy intensywnej terapii i 1 rok działań wspomagających w celu utrwalenia wyniku i zapobiegania nawrotom.

Terapia choroby osteochondrozy odbywa się w dwóch kierunkach, w zależności od stopnia osteochondrozy i stanu zdrowia pacjenta. Zachowawcze leczenie choroby polega na przyjmowaniu leków i wykonywaniu zestawu ćwiczeń. Leczenie chirurgiczne w niemal każdej sytuacji nie może być metodą pierwszego wyboru i jest przepisywane w przypadku braku pozytywnej dynamiki lub progresji choroby na tle długotrwałego leczenia zachowawczego.

Oprócz medycznych metod terapii należy przestrzegać ogólnych zaleceń dotyczących osteochondrozy: przestrzegać diety, podejmować działania niezbędne do rehabilitacji.

Zachowawcze leczenie osteochondrozy

Terapia zachowawcza ma na celu łagodzenie bólu, normalizację funkcjonalności kręgosłupa i zapobieganie negatywnym zmianom

Zachowawcze leczenie osteochondrozy obejmuje następujące rodzaje terapii:

• terapia lekowa. Leki na osteochondrozę stosuje się w celu łagodzenia zespołów bólowych, procesów zapalnych w tkankach i normalizacji procesów metabolicznych organizmu. W przypadku nasilonych zespołów bólowych zaleca się stosowanie leków blokujących zakończeń nerwowych, które również przyczyniają się do zmniejszenia nasilenia zespołu mięśniowo-tonicznego. Wyróżnia się następujące rodzaje blokad: blokada punktu spustowego, śródkostna, fasetowa, przykręgowa, zewnątrzoponowa;
• metody fizjoterapii. Procedury fizjoterapeutyczne pomagają zmniejszyć ból, nasilić działanie leków, a także są stosowane w okresie rehabilitacji. Najczęstszym zastosowaniem są fale ultradźwiękowe, pola magnetyczne, prądy o niskiej częstotliwości i promienie laserowe;
• metody fizjoterapii (fizykoterapia) i kinezyterapii. Zestaw specjalnych ćwiczeń, wykonywany regularnie i prawidłowo, pomaga skorygować postawę, wzmocnić gorset mięśniowy, aparat więzadłowy, normalizować pracę mięśni, zmniejszyć ucisk włókien nerwowych i zapobiegać powikłaniom osteochondrozy. Metody terapii ruchowej i procedury kinezyterapii mają na celu normalizację procesów metabolicznych, przywrócenie odpowiedniego odżywienia krążków międzykręgowych, przywrócenie położenia kręgów i krążków między nimi oraz równomierne rozłożenie obciążenia w układzie mięśniowo-szkieletowym;
• masaż. Techniki masażu manualnego stosowane są w celu poprawy ukrwienia tkanek, złagodzenia skurczów i napięcia mięśni oraz ogólnej poprawy krążenia krwi. Hydromasaż jako kierunek działania leczniczego, oprócz wymienionych efektów, pomaga normalizować funkcjonowanie układu nerwowego organizmu;
• terapia manualna. Metody terapii manualnej dobierane są indywidualnie. Ukierunkowany wpływ na układ mięśniowo-szkieletowy organizmu pomaga poprawić krążenie krwi, krążenie limfy, poprawia metabolizm, pomaga skorygować ruchliwość układu mięśniowo-szkieletowego, wzmacnia układ odpornościowy i służy jako środek zapobiegający powikłaniom osteochondrozy;
• terapii trakcyjnej (trakcja) kręgosłupa przy użyciu specjalnego sprzętu. Celem manipulacji jest zwiększenie przestrzeni międzykręgowej do prawidłowych parametrów i skorygowanie zaburzeń strukturalnych kręgosłupa.

Osteochondroza: terapia lekowa

W leczeniu osteochondrozy leki mają na celu zmniejszenie nasilenia objawów, poprawę procesów ukrwienia tkanek i ich regeneracji. Osteochondrozy nie można wyleczyć samym przyjmowaniem leków; należy łączyć terapię, obejmującą zestawy ćwiczeń, dietę i środki zapobiegawcze.

W przypadku braku wyraźnych zmian dystroficznych i bólu przyjmowanie leków bez recepty specjalisty można uznać za nieuzasadnione.

Leki stosowane w łagodzeniu bólu i leczeniu osteochondrozy:

• grupa przeciwzapalna;
• preparaty przeciwutleniające: witaminy C (w postaci kwasu askorbinowego), E (octan tokoferolu), N (kwas tioktowy);
• środki poprawiające ukrwienie tkanek, witaminy z grupy B (głównie B3);
• preparaty do regeneracji i/lub zapobiegania zwyrodnieniom tkanki chrzęstnej, kwas hialuronowy.

Leki można przepisywać zarówno w postaci maści, kremów do stosowania miejscowego na ból, jak i do podawania doustnego i zastrzyków.

W przypadku ostrych powikłań stosuje się leki blokujące zakończenia nerwowe.

Osteochondroza: żywienie pacjenta

Zasady diety opierają się na konieczności usprawnienia procesów metabolicznych, nasycenia organizmu niezbędnymi składnikami odżywczymi, witaminami, minerałami, a także uwzględniania pokarmów bogatych w przeciwutleniacze, wielonienasycone kwasy tłuszczowe i związki sprzyjające regeneracji tkanki chrzęstnej. Schemat picia zalecany w przypadku osteochondrozy ma na celu zapobieganie odwodnieniu organizmu, co może negatywnie wpływać na dotknięte tkanki. Musisz jeść w małych porcjach, 5-6 razy dziennie.

Podstawą diety są nabiał i fermentowane produkty mleczne, chude mięso, drób, ryby, świeże warzywa, owoce, orzechy i nasiona, zboża i grzyby. Szczególnie zaleca się włączenie do diety galaretek mięsnych i rybnych, wędlin w galarecie, dań w galarecie oraz stosowanie oliwy z oliwek z pierwszego tłoczenia bez obróbki cieplnej (do dressingów do sałatek).

Preferowane metody obróbki żywności: gotowanie na parze, pieczenie, gotowanie. Ogranicz spożycie mąki i wyrobów cukierniczych, potraw tłustych, pikantnych, słonych potraw i przypraw, żywności konserwowej i wędzonej, mocnych bulionów mięsnych, roślin strączkowych, cukru i owoców o dużej zawartości cukru (winogrona). W ciągu dnia należy pić co najmniej 1,5 litra płynów, preferując wodę czystą i mineralną, kompoty z suszonych owoców, niesłodzone napoje owocowe i herbaty ziołowe. Należy ograniczyć ilość mocnej czarnej herbaty, kawy, słodkich napojów gazowanych i alkoholu.

Powikłania osteochondrozy

Nieprzestrzeganie przepisanego leczenia, długotrwałe unikanie lekarza i brak leczenia osteochondrozy przyczynia się do postępu choroby i powoduje rozwój powikłań, patologii i nowych chorób, takich jak:

• przepuklina krążków międzykręgowych (przepuklina kręgosłupa);
• występ;
• kifoza;
• zapalenie korzeni;
• osady soli w przestrzeni międzykręgowej;
• udary rdzenia kręgowego;
• zmniejszenie masy mięśniowej kończyn, zanik mięśni na skutek zaburzeń ukrwienia;
• paraliż kończyn dolnych.

Pomimo tego, że osteochondroza 4. stopnia może wystąpić bez poważnych objawów i bólu, zaawansowana osteochondroza jest najbardziej niebezpieczna dla rozwoju poważnych powikłań i może prowadzić do niepełnosprawności pacjenta.

Zapobieganie osteochondrozie

Przyczyny osteochondrozy wiążą się głównie z brakiem dbałości o potrzeby organizmu, złym odżywianiem i nadmiernym obciążeniem organizmu. Aby zapobiec powstaniu zmian patologicznych w kręgosłupie i ograniczyć dynamikę istniejącej osteochondrozy, zaleca się przestrzeganie ogólnych zasad zdrowego stylu życia:

• eliminowanie możliwości braku aktywności fizycznej: umiarkowane sporty: ćwiczenia, bieganie, pływanie, jazda na rowerze, narciarstwo, gimnastyka, zapasy bezkontaktowe itp.;
• Podczas pracy lub innych czynności, które wymagają długotrwałego przebywania w pozycji statycznej, należy co 45 minut robić przerwy na rozgrzewkę, aby przywrócić krążenie krwi. Jeśli musisz długo siedzieć, powinieneś wybrać odpowiednie krzesła, krzesła, które zapewniają podparcie kręgosłupa, zadbaj o zgodność z normami dotyczącymi ułożenia rąk na stole, stóp na podłodze lub specjalnym stojaku, naucz się utrzymywać postawę (proste plecy, rozluźnione ramiona);
• do snu nocnego należy wybrać elastyczny, najlepiej ortopedyczny materac o płaskiej powierzchni, unikać wysokich lub zbyt płaskich poduszek;
• w razie potrzeby podnoś i/lub przenoś ciężkie przedmioty, unikaj szarpnięć podczas podnoszenia ciężarów z pozycji półprzysiadu, używaj specjalnych pasów podtrzymujących dolną część pleców;
• wybór odpowiedniego obuwia ortopedycznego: o odpowiedniej szerokości stopy, bez wysokich obcasów i ich terminowa wymiana pomoże zmniejszyć obciążenie kręgosłupa, jest to szczególnie ważne dla kobiet w okresie rodzenia dziecka. Latem nie należy zaniedbywać możliwości chodzenia boso po nierównych powierzchniach; wzmacnia to mięśnie stopy i łagodzi napięcie układu mięśniowo-szkieletowego;
• Właściwa dieta i schemat picia przyczyniają się do ogólnego stanu zdrowia i pomagają w utrzymaniu prawidłowego metabolizmu;
• Jeśli masz skłonność do wzmożonej emocjonalności, lęku ze spazmatyczną reakcją mięśni na stres, warto poznać metody relaksacyjne, a także regularnie brać udział w kursach masażu regeneracyjnego.